Column: Tijden veranderen – deel 2 (slot)

Column van Kees Koolschijn, voorzitter Welzijnsraad Berkelland – deel 2 (slot) – Tijden veranderen.

De Eigen kracht van burgers.

Korte terugblik van de vorige keer.
Tegenwoordig is ‘eigen kracht’ weer hype. Maar gaan we daar wel goed mee om. Verwacht niet van mensen die aan het ‘overleven’ zijn dat die in ‘eigen kracht‘ gezet kunnen worden.
Hoe goed we ook ons best doen en voorwaarden daarvoor faciliteren, als mensen hun basisbehoeften niet vervuld zijn (een eigen woning, een dak boven je hoofd of woonlasten en levensonderhoud kunnen betalen), is ‘eigen kracht’ een stap te ver.

——————————–

Zoals de vorige keer aangegeven, zou ik dieper ingaan op het principe ‘Eigen Kracht’ of termen als zelfredzaam- en samenredzaamheid, dat we kansen en mogelijkheden moeten zien en benutten en wat daarin de rol van de burger en de rol van de gemeente kan zijn.

Eigen Kracht’ wordt met name gehanteerd in de jeugdzorg. Hier wordt het gebruikt om aan te geven dat het netwerk rond een cliënt versterkt moet worden. Hier worden ook werkers in getraind via de ‘Eigen Kracht Conferentie’, ook wel de EKC’s genoemd.

Het begrip ‘Eigen Kracht’ krijgt een extra dimensie vanaf het moment dat er sprake is van bezuinigingen, welzijn nieuwe stijl of de drie decentralisaties; de jeugdzorg, de participatiewet en de AWBZ. Deze drie worden vanuit de landelijke overheid doorgeschoven naar de gemeenten met gemiddeld 30% bezuinigingen.
In het kader hiervan, maar ook het feit dat we van de verzorgingsstaat naar een zorgzame samenleving gaan, maakt dat ‘Eigen Kracht’ daar goed in past.

Het woordgebruik ‘Eigen Kracht’ is eigenlijk geen goed begrip. We weten onderhand allemaal wat we hiermee bedoelen, dat wel. Maar ‘Eigen Kracht’ betekent het voeren van zelfregie over het eigen leven, en daarin kan niemand je zetten. Eigenlijk hebben we het hier over termen als zelfredzaamheid en samenredzaamheid.

De eigen kracht van burgers versterken betekent dat we kijken naar het eigen vermogen van burgers en werknemers en organisaties om zichzelf en hun omgeving te versterken.
Hoe kunnen mensen zelf bijdragen aan termen als schoon, heel, veilig, sociaal en duurzaam of aan de preventie van maatschappelijke problemen? En wat hebben professionals nodig om hen daarin te ondersteunen? Iets verderop kom ik daar op terug.

Onze samenleving wordt steeds complexer, en krijgt steeds minder vaste kaders. Veel mensen die de wereld rondom hun vertrouwde omgeving in snel tempo zien veranderen, voelen zich onzeker over de toekomst en de richting van hun leven. Een wereld met een open horizon en voortdurende communicatie vraagt om andere vormen van sociaal handelen. Mensen die sociaal wat onhandig zijn, kunnen sneller geïsoleerd raken.
Hierdoor is hulp voor mensen, die ernstige problemen hebben met sociaal functioneren, vaak duur en weinig effectief. Breed georiënteerde maatschappelijk werkers, die gericht en met vakmanschap mensen in hun directe omgeving coachen, zijn een goed en efficiënt alternatief

De lokale sociale- en zorg sector is verzakelijkt, gedecentraliseerd en gemodelleerd naar het idee van actief burgerschap. Deze ontwikkelingen hebben grote gevolgen voor de positie van sociale professionals in buurten.
Zij moeten zich meer met het beleid verbinden, resultaatgericht werken, klantgericht zijn en eropaf gaan/de buurt of wijk in. Die omslag blijkt in de praktijk niet altijd even gemakkelijk.

De maatschappij als zorgzame samenleving; de zorgmarkt. Wil deze verandering of de decentralisaties slagen dan is er meer nodig dan alleen maar minder geld schuiven van rijksoverheid naar gemeenten,
dan is er meer nodig dan faciliteren, een veranderende ambtenarencultuur of het versterken van (bewoners)netwerken en netwerk samenwerkingen.
Niet terug naar de hoeksteen van de samenleving maar wel meer loyaliteit naar elkaar. Niet somberen maar kansen grijpen.

Netwerken.
Belangrijk hierin is dat we met ons allen (burgers voorop, samen met gemeenten e.a. professionele partijen) bewonersnetwerken stimuleren, versterken of vernieuwen.
Want het zijn die netwerken die het succes bepalen van de uitvoering van de drie decentralisaties en onze participatie samenleving. Het zijn de netwerken die het succes gaan bepalen hoe we met elkaar omgaan:

  • Met minder zorg,
  • bij het omgaan van de toename van drop-outs,
  • mogelijke overlast in dorpen (wijken en buurten) als mensen over meer vrije tijd gaan besteden vanwege verlies van werk en bezuinigingen of,
  • hoe en waar we vrijwilligerswerk gaan inzetten als tegenprestatie in het kader van de werkloosheidswet.

Versterking kan betekenen het bestaande versterken maar kan ook zijn om het bestaande te vernieuwen.
Er zal meer gebruik gemaakt moeten worden van de burger als ervaringsdeskundige waar het gaat om de kennis van de buurt en de sociale samenhang.

‘Eigen Kracht’ is het maximaal inzetten op de zelf- en samenredzaamheid van burgers en het integreren van belangengroepen in die nieuwe samenleving.
M.a.w.; bewonersnetwerken dienen in positie gebracht te worden om hierin te kunnen participeren.
Een nieuw sociaal burgerschap met een nieuwe invulling van solidariteit.

Om zo effectief mogelijk te kunnen netwerken (samenwerken) zullen bewoners moeten leren om over de grenzen van hun eigenbelang te kijken en is het voor professionals de kunst van het loslaten en werken vanuit het principe ‘van zorgen voor….naar zorgen dat’.
In Berkelland hanteren de voor mekaar teams hiervoor ‘vrijwillig waar het kan, professioneel waar het moet’.

Wat kunnen tot slot voorbeelden zijn van samenredzaamheid? Hoe kunnen bewoners zelf bijdragen aan bijvoorbeeld de veiligheid van hun buurt of het aanpakken van overlast?
Te denken valt hierbij aan bijvoorbeeld buurtpreventie teams of samen met politie en handhaving een vorm van burgernet via bijvoorbeeld whatsapp te organiseren.
Maar ook kan er gedacht worden aan zogeheten maatschappelijke overnames als een bibliotheek, zwembad of buurtcentrum. Of via adoptieprojecten van groen of zelfbeheer in buurten en wijken (schoon, heel en veilig).
Het zijn voorbeelden waarmee zeggenschap van burgers een nieuw leven wordt ingeblazen, een nieuwe werkelijkheid met mogelijk een betere productiviteit en betrokkenheid en gefaciliteerd door de gemeente.

Nieuwe solidariteit en sociale veerkracht.
De bezuinigingen zijn al een poosje bezig en de effecten zijn duidelijk zichtbaar. Om hierin het hoofd boven water te houden is een nieuwe solidariteit nodig. Sociale veerkracht geeft een nieuwe invulling aan solidariteit. De meest basale definitie van solidariteit is dat mensen zich verantwoordelijk voelen voor elkaars lot. Wie pech heeft in het leven, wordt niet aan zijn eigen lot overgelaten. Door de groei van de verzorgingsstaat zijn we die solidariteit uit het oog verloren.

Het zijn de netwerken die tot iemands beschikking staan (je bent wie je kent) en er is sprake van sociale veerkracht als er van die netwerken ook gebruik gemaakt wordt. Sociale veerkracht is het mobiliseren van sociaal kapitaal.

Sociale veerkracht door met elkaar in te zien en te zorgen voor drop-outs, samen met buren en familie (netwerken) het wonen, leven en werken weer op de rails te krijgen
Netwerken van bewoners en professionals samen met een vernieuwende invulling; het handen en voeten geven aan begrippen als solidariteit en sociale veerkracht zal het bindmiddel moeten worden van nieuwe normen en waarden, van een nieuw mensbeeld en aanpassing van onze werkelijkheid.

Alleen dan zullen decentralisaties slagen, komen we weer met het hoofd boven water en kunnen we d’ran in Berkelland; het voorbeeld van samenredzaamheid.